In het kort
Veel Limburgse mannen kregen tijdens de oorlog te maken met de Arbeidsinzet. Zij moesten gedwongen arbeid verrichten in Duitse fabrieken, om zo de oorlogsindustrie van Duitsland draaiende te houden. Dit ging tegen het eind van de oorlog onder harde dwang. Mannen die weigerden of onderdoken, werden opgespoord en gestraft. De uitvoering van de Arbeidsinzet begon in mei 1943 en lag in handen van de Gewestelijke Arbeidsbureaus. Het ronselen van jonge mannen zorgde voor grote ontwrichting bij de getroffen gezinnen.

GAM 11196 - Vertrek van verplicht tewerkgestelden vanaf de 'Arbeidsbeurs' aan de Batterijstraat. 25-7-1940. Fotopersbureau Het Zuiden.
Let op! Op deze archieven kunnen openbaarheidsbeperkingen rusten. In sommige gevallen kan ontheffing verleend worden. Zorg dat u tijdig een ontheffingsverzoek indient via: Inzage beperkt openbare archieven.
Archiefstukken berustende bij het HCL
HCL Maastricht
- E09 Militair Gezag in Limburg (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- 05 Kabinet van de Commissaris der Koningin in Limburg, 1914-1944 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- Specifiek inventarisnummers 522, 524, 525, 1163-1164, 1166, 1169-1170 (‘asociale elementen’), 1367 en 1368
- 07B Provinciaal Bestuur in Limburg, 1914-1943 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- Specifiek doos 720A-720F (Arbeidsdienst), doos 721A, 721C-721E, doos 724-727 (Werkverschaffing), doos 730 (Plaatsing overheidspersoneel)
- G11 Gewestelijk Arbeidsbureau Maastricht, 1940-1981 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- G12 Gewestelijk Arbeidsbureau Midden-Limburg te Roermond, 1950-1991 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- G13 Gewestelijk Arbeidsbureau Venlo, 1945-1989 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- G14 Gewestelijk Arbeidsbureau te Venray, 1944-1989 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- G15 Gewestelijk Arbeidsbureau te Weert, 1940-1989 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- 108B Gemeentepolitie Maastricht, (1909) 1934-1968 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- Specifiek inventarisnummers 110, 112, 114, 115, 124 en 155
- 129A Burgerlijke Instellingen van Weldadigheid te Maastricht, 17... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- Specifiek inventarisnummers 5165-5166 (tewerkgestelden bij bewakingsdienst tegen sabotage)
- 328 Speleers, H.A.J.J.M., 1943-1946 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- 098 Collectie Tweede Wereldoorlog, 1940-1945 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
- Controleer ook de inventaris van het gemeentearchief, onder de rubriek ‘Arbeid’, of zoek op (varianten van) de termen ‘arbeidsdienstplicht’ of ‘tewerkstelling’.
HCL Heerlen
- 016 Gemeente Heerlen (gedeelte), 1919 – 1969
- Specifiek inventarisnummers 627 en 628
- D001 Documentatie Heerlen en omstreken
- Controleer ook de inventaris van het gemeentearchief, onder de rubriek ‘Arbeid’, of zoek op (varianten van) de termen ‘arbeidsdienstplicht’ of ‘tewerkstelling’.
*Archieven van de Gewestelijke Arbeidsbureaus bevatten alleen algemene informatie.
Relevante literatuur
|
Titel en auteur |
Vindplaats bij HCL Maastricht |
Vindplaats bij HCL Heerlen |
|
J.C.H. Blom, Crisis, bezetting en herstel. Tien studies over Nederland 1930-1950 (Den Haag, 1989). |
SHC EAN 775 |
X |
|
B.A. Sijes, De arbeidsinzet. De gedwongen arbeid van Nederlanders in Duitsland 1940-1945 (Amsterdam, 1990). |
X |
36 D 43 / 9438
|
|
Verordeningenblad voor het bezette Nederlandsche gebied |
SHC T 3272
|
X / 19580
|
|
K. Volder, Werken in Duitsland 1940-1945 (Bedum, 1990). |
X |
X |
|
R. Hageman en N. Dewelde, De oorlog in Limburg. Ontdek de belangrijkste gebeurtenissen van bezetting tot bevrijding (Maastricht, 2018). |
SHC PAH 597
|
31 A 56 / 10031864
|
Bij andere archiefdiensten
|
Wat? |
Waar? |
|
Zoekhulp Arbeidsinzet van het Nationaal Archief; Arbeidsinzet 1940-1945 | Nationaal Archief |
Nationaal Archief, Den Haag |
|
Het archief van het Rode Kruis: 2.19.323 Het archief van het Nederlandse Rode Kruis - Arbeidsinzet |
Nationaal Archief, Den Haag |
|
Documenten over overleden vermiste personen: 2.09.34.01 Het archief van de Commissie tot het doen van Aangifte van Overlijden van Vermisten, 1949-1962 (1978) |
Nationaal Archief, Den Haag |
|
Zoeken op naam van slachtoffers van het Nazi-regime, waaronder dwangarbeiders: International center on the Nazi era - Arolsen Archives (arolsen-archives.org) |
Arolsen Archives – International Center on Nazi Persecution (online) |