In het kort

De bevrijding van Limburg begon in Zuid-Limburg. De geallieerde troepen arriveerden op 14 september 1944 in de hoofdstad Maastricht. De regio Midden- en Noord-Limburg moest langer wachten op bevrijding. In Noord-Limburg werd de Maas lange tijd frontlinie. De stokkende opmars leidde tot veel verwoesting en burgerdoden. Een groot deel van de inwoners vluchtte. Ook evacueerde de bezetter een deel van de Limburgse bevolking naar Groningen en Friesland.

In de bevrijde gebieden lag de controle in handen van het Militair Gezag (MG). Het Militair Gezag, opgericht op 14 september 1944, was het dagelijks bestuur van de bevrijde delen van Nederland. Zij traden bij wet op namens de Nederlandse regering in Londen. Omdat de bevrijding stapsgewijs plaatsvond, gold (Zuid-)Limburg als een testgrond voor de werking van het MG. Zij waren verantwoordelijk voor alle zaken na de bevrijding, van gerepatrieerde gevangenen, werkers en soldaten tot het opstarten van de lokale besturen, en van herstel tot arrestaties van vermeende foute Nederlanders. Het MG werd ontbonden op 4 maart 1946.

GAM 26555 - Het nieuwe gezag spreekt de bevolking toe in Maastricht. Op het balkon staat Majoor C.W.A. Schurmann, lid  van de staf van het Militair Gezag. Fotograaf: J. Naseman.

Let op! Op deze archieven kunnen openbaarheidsbeperkingen rusten. In sommige gevallen kan ontheffing verleend worden. Zorg dat u tijdig een ontheffingsverzoek indient via: Inzage beperkt openbare archieven.

Archiefstukken berustende bij het HCL

HCL Maastricht

• E09 Militair Gezag in Limburg (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 08 Gemachtigde van het provinciaal bestuur van Limburg voor het ... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 29-30 (Wederopbouw), 36-38 (geallieerde leger), 50 (mijnen), 54 (evacuatie) en 57 (inkwartiering).
• 07B Provinciaal Bestuur in Limburg, 1914-1943 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek doos 507 (evacuatie Noord-Limburg), doos 787A-787B (evacuatie burgers), doos 6 (oorlogsschade) en doos 451-455 (Streekplannendienst, 1935-1955)
• 09 Provinciale Griffie van Limburg, (1930) januari 1944 - april ... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 9553 (verslag over bevrijding Noord-Limburg), 7751 (uitzending kinderen), 3562 (rapport woningbouw 1945-1951), 3814-4219 (herstel wegen met o.a. oorlogsschade), 4220 (herstel noodbrug), 4368-4369 (herstel bruggen), 4488 (Stichting Limburg 1940), 4564 (verslag landbouw 1944-1947), 7779 (steun aan slachtoffers), 7781-7782 (schade) en 9127 (herbouw kerken)
• 11 Commissaris van de Koningin in Limburg, 1944-1990 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 226, 313, 347-350, 494, 572-575, 588-589, 600-610, 657-662, 902-923 en 1269-1270
• 098 Collectie Tweede Wereldoorlog, 1940-1945 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 22 Stichting Herstel Limburg 1945, 1945-1947 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 039 Herstelfonds 1940 - Maastricht, 1940-1944 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 007C Secretarie Maastricht: blok 1 en 2 , 1849-2004 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek doos 1821-1830 (concrete oorlogsschadedossiers)
• 069A Het Nederlandse Rode Kruis, Comité voor Maastricht en Omstr... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 129A Burgerlijke Instellingen van Weldadigheid te Maastricht, 17... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummer 5588
• 076A Dienst Stadsontwikkeling Maastricht: algemeen archief, 1942... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek de inventarisnummers 812-827 (oorlogsschade aan panden)
• 108A Gemeentepolitie Maastricht, 1814-1964 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 614-615, 1554-1565 (rapporten bevrijding) en 1591
• 492 P.J. (Piet) Sijmons, 1906-1981 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 149 Houtappel, E.M.H.G.H, en echtgenote M.E.L.H. Hustinx, ca. 18... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 328 Speleers, H.A.J.J.M., 1943-1946 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 05W Oranje-Nassau Mijnen: oorlogstijd en na-oorlogstijd, 1936-1966 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummer 54

HCL Heerlen

• 070 Luchtbeschermingsdienst der gemeente Heerlen, 1934 - 1951 (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))
• 071 Nederlandsche Vereeniging voor Luchtbescherming (N.V.L.) in Lim... (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))
• 079 Bewakingstroepen 3e compagnie Heerlen, 1944 - 1945 (1947) (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))
• 086 Bureau Huisvesting Geallieerde troepen van de gemeente Heerlen,... (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))
• 585 J.M. Hendrikx te Brunssum, egodocumenten over bevrijdingstijd e... (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))

Zoektips

• Zoek in de gemeentearchieven onder de rubriek Inkwartiering van strijdkrachten (-1.861.22) of op (varianten van) de termen ‘inkwartiering’ en ‘vordering’ voor archivalia over het huisvesten van geallieerde soldaten en de vorderingen van gebouwen, goederen, vervoermiddelen of diensten.
• Zoek in de gemeentearchieven naar de termen ‘woningbehoefte’ en ‘oorlogsschade’ of in rubrieken als Maatschappelijke zorg of Zorg voor getroffenen door oorlog.
• Zoek naar oorlogsschade in de bouwvergunningsdossiers in de gemeentelijke archieven.

Relevante literatuur

Andere archiefdiensten

Instructie I: Opvragen gegevens gesneuvelde Amerikaanse soldaten via NARA

Van gesneuvelde Amerikaanse soldaten bestaan Individual Deceased Personnel Files (IDPF). Deze dossiers bevatten uiteenlopende informatie en variëren qua omvang. Ze worden beheerd door de National Archives van de Verenigde Staten. (Adres: 1 Archives Drive, St. Louis, MO 63138. USA. 314-801-0800)

Het standaard aanvraagformulier van de National Archives vindt u hier: Standard Form 180 - Request Pertaining to Military Records (archives.gov).

In dit aanvraagformulier vult u bij het vakje “other” IDPF in. Het verzoek zal in de meeste gevallen worden beantwoord met een standaardbrief die tevens als ontvangstbevestiging geldt. Door de officiële instantie zal worden nagegaan of het gevraagde archiefstuk deel uit maakt van de Freedom of Information Act. Maakt het archiefstuk deel uit van de Act of Privacy dan ontvangt u helaas geen verdere informatie.[1]

[1] Informatie via: Stichting adoptiegraven Margraten - Achtergrond militairen (adoptiegraven-margraten.nl)

Instructie II: Opvragen gegevens gesneuvelde Britse soldaten via TNA of MOD

Van gesneuvelde Britse soldaten kan informatie opgevraagd worden via de Britse Ministery of Defence of de National Archives. Waar de gegevens opgevraagd dienen te worden, ligt aan:

• De dienstperiode;
• De rang;
• De dienst waar ze lid van waren.

Bij de National Archives

Het Britse nationaal archief beheert de meeste archiefstukken met betrekking tot militairen die dienden na de Eerste Wereldoorlog, die een lagere rang dan officier hadden en ontslagen zijn vóór 1964.

Tegen betaling kan een Freedom of Information-zoekopdracht gedaan worden door de National Archives. Op deze website treft u het aanvraagformulier hiervoor aan: Request MOD Personnel Records (nationalarchives.gov.uk).

Bij de Ministery of Defence

Archiefstukken die betrekking hebben op gesneuvelde militairen van de Royal Navy (inclusief Royal Marines), British Army, Royal Air Force (RAF) en Home Guard en die niet aanwezig zijn bij de National Archives kunnen opgevraagd worden bij de Ministery of Defence.

De archiefstukken kunnen informatie bevatten over dienstnummer, rang en regiment of korps, aanmelddatum voor militaire dienst, overlijdensdatum en onderscheidingen. Over sommige militairen is helaas weinig informatie beschikbaar.

Een aanvraag indienen kan via post of online en is gratis. Het online formulier, alsmede een printvriendelijk formulier voor de post, zijn te vinden op: Get a copy of military records of service: Apply for the records of a deceased serviceperson - GOV.UK (www.gov.uk).

Wat heb je nodig?

• Volledige naam;
• Geboortedatum;
• Dienstnummer, indien bekend;
• Bewijs van overlijden, indien mogelijk.

Instructie III: Opvragen gegevens Duitse soldaten

Informatie over Duitse soldaten kan gevonden worden bij het Bundesarchiv. Zij beheren het archief van de Deutsche Dienststelle (WASt). De Deutsche Dienststelle bewaarde kaartenbakken, stamboeken en andere gegevens van Wehrmachtpersoneel en het personeel van de Luftwaffe, Waffen-SS en Organisation Todt. Voor officieren moet gezocht worden bij het Bundesarchiv-Militärarchiv in Freiburg.

Wat heb je nodig?

• Volledige naam;
• Geboortedatum;
• Legernummer, indien bekend.