In het kort

In mei 1940 liepen Duitse troepen het Nederlandse leger snel onder de voet. Door de capitulatie van Nederland kwamen de Nederlandse soldaten in krijgsgevangenschap terecht. De meesten bleven bij hun eigen garnizoenen. De soldaten die wel in krijgsgevangenenkampen zaten, werden vrij snel vrijgelaten. Voor vrijlating moesten de beroepsmilitairen een verklaring afleggen. Zo niet, dan verdwenen ze alsnog achter prikkeldraad.

De organisatie rondom de demobilisatie en het afleggen van de verklaring lag in handen van het Afwikkelingsbureau van het Departement van Defensie. In februari 1941 lastte de weermachtsbevelhebber een aanmeldingsplicht in voor de Nederlandse beroepsofficieren. Hiervoor moest de betrokkene persoonlijk verschijnen op het bureau van de stafofficier van de Ordnungspolizei bij de gevolmachtigde van de Rijkscommissaris in zijn provincie.

Vanaf 1941 namen steeds meer oud-militairen deel aan ondergrondse verzetsactiviteiten. Medio april 1942 nam Hitler het besluit om de beroepsofficieren alsnog in krijgsgevangenschap te voeren. Onder het mom van een reguliere controle moesten officieren uit Limburg zich melden in de Ernst Casimirkazerne in Roermond. Vanaf daar werden ze afgevoerd naar een Offizierslager.

In 1943 verscheen de oproep voor het terugvoeren in krijgsgevangenschap van alle voormalige Nederlandse militairen in de Nederlandse kranten, waarschijnlijk om te voldoen aan de grote behoefte aan arbeidskrachten in de Duitse oorlogsindustrie. Velen wisten hieraan te ontkomen. Na de bevrijding repatrieerden de militairen stapsgewijs terug naar Nederland, vaak via het al bevrijde Limburg. [1]

Tijdens de oorlog traden vele Nederlanders ook vrijwillig in Duitse dienst, onder andere bij de Waffen-SS en Nederlandsche/Germaansche SS. Zij vochten onder meer in Rusland. Na de oorlog moesten deze Nederlanders zich verantwoorden onder de Bijzondere Rechtspleging.

 [1] Deze tekst is geparafraseerd naar www.krijgsgevangen.nl.

Let op! Op deze archieven kunnen openbaarheidsbeperkingen rusten. In sommige gevallen kan ontheffing verleend worden. Zorg dat u tijdig een ontheffingsverzoek indient via: Inzage beperkt openbare archieven.

Archiefstukken berustende bij het HCL

HCL Maastricht

• 05 Kabinet van de Commissaris der Koningin in Limburg, 1914-1944 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 108, 130, 173-174, 178, 386, 497-498, 517, 522, 886, 1406 1412-1413 en 1417
• 07A Provinciaal Bestuur van Limburg, 1914-1943 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 1198-1212, 1213 (Militie/dienstplicht)
• 07B Provinciaal Bestuur in Limburg, 1914-1943 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek doos 930A-930B, doos 931, doos 932B, doos 932B-932D, doos 933-934A, doos 945B-946 (garnizoenen en dichtplicht), doos 930D (gesneuvelde militairen 1943), doos 932D (legerpaarden), doos 932E (berichten reorganisatie), doos 932F (beleg), doos 936-940 (mobilisatie), doos 940A-945A (kostwinnersvergoeding), doos 947-956 (R-Verrichtingen), doos 957-965 (vorderingen) en doos 966 (inkwartiering)
• 098 Collectie Tweede Wereldoorlog, 1940-1945 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 069A Het Nederlandse Rode Kruis, Comité voor Maastricht en Omstr... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 108A Gemeentepolitie Maastricht, 1814-1964 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 1503-1505 (meidagen 1940)
• 108B Gemeentepolitie Maastricht, (1909) 1934-1968 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 111-113, 122
• 007C Secretarie Maastricht: blok 1 en 2 , 1849-2004 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 1833-1834 (individuele militairen)
• 073 Algemene Begraafplaats Maastricht, 1840-1987 (2007) (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 151-157 (gesneuvelde militairen)
• 492 P.J. (Piet) Sijmons, 1906-1981 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummer 2, 3 en 8
• 398 J.M.J. Weekers te Maastricht, 1932-1977 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummer 1
• 149 Houtappel, E.M.H.G.H, en echtgenote M.E.L.H. Hustinx, ca. 18... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummer 1
• 1202 Jan Mathijs Peters, 1927-1962 (1990) (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 5 en 7

HCL Heerlen

• 585 J.M. Hendrikx te Brunssum, egodocumenten over bevrijdingstijd e... (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))
• 151 Limburgs Thuisfront, district Heerlen, 1946 - 1951 (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))

Relevante literatuur

Andere archiefdiensten