In het kort

Vrij snel na de bezetting ontstonden de eerste Limburgse verzetsgroepen, die de Duitse bezetter op verschillende manieren probeerden te dwarsbomen. Deze eerste groepen werden eind 1942 opgerold door de Sicherheitspolizei en de Abwehr. Later opgerichte verzetsgroepen hielden zich naast sabotage ook bezig met hulp aan vluchtelingen, waaronder Joden, Engelandvaarders en neergestorte geallieerde piloten. Hulp aan Joden kwam aanvankelijk vanuit de gereformeerde gemeenschap. Later breidde deze hulp zich uit en in 1943 sloot de provinciale duikorganisatie zich aan bij de Landelijke Organisatie voor onderduikers.

Het Limburgs verzet telde vier knokploegen, ontstaan in Roermond, Helden, Sittard en Heerlen. Vanaf de zomer van 1944 ontwikkelden zij zich tot sabotagetroepen. Ook namen ze Duitse militairen gevangen in het nog bezette Noord-Limburg. Na de bevrijding konden de leden opgenomen worden in de Stoottroepen van de Nederlandsche Binnenlandsche Strijdkrachten (B.S.).

De Limburgse Ordedienst (O.D.) bereidde zich voor op de handhaving van orde en rust tijdens en na de aftocht van de bezetter. De Nederlandse overheid in Londen vertrouwde deze taak niet toe aan één organisatie. Hierdoor was de rol van de O.D. minimaal. Later werd ordehandhaving overgenomen door het Militair Gezag. Talrijke O.D.-ers namen actief deel aan het verzet buiten de dienst en velen vonden onderdak bij de Bewakingstroepen van de B.S. Ook sloten veel O.D.- ers zich aan bij de meer agressief werkende Raad van Verzet.

De provincie kende maar een kleine verzetspers die vooral in de begin- en eindfase bladen uitbracht met een apolitiek karakter. De stormachtige groei en verspreiding van de landelijke verzetspers in 1942 en 1943 beperkte de noodzaak van een regionale verzetspers. [1]

GAM 20440 Uitreiking van de "Medal of Freedom" voor verzetsstrijders door Kolonel Johnson

[1] Geparafraseerd uit de samenvatting in A.P.M. Cammaert, Het verborgen Front geschiedenis van de georganiseerde illegaliteit in de provincie Limburg tijdens de Tweede Wereldoorlog (Leeuwarden/Mechelen, 1994), 1165-1180.

Archiefstukken berustende bij het HCL

HCL Maastricht

• 05 Kabinet van de Commissaris der Koningin in Limburg, 1914-1944 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 468, 494, 506-529 (sabotage en arrestaties door de bezetter), 536, 566, 576, 592, 898, 1122, 1159 en 1199
• 07B Provinciaal Bestuur in Limburg, 1914-1943 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek doos 1358D (ambtenarenstaking feb. 1941) en doos 1371C (Koninginnedag 1940)
• 11 Commissaris van de Koningin in Limburg, 1944-1990 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek burgemeestersdossiers, o.a. inventarisnummers 382, 386, 389, 392, 394 en 888
• 098 Collectie Tweede Wereldoorlog, 1940-1945 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• A17 Huis van Bewaring en Gevangenis te Maastricht (Inschrijvings... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 53-61
• 108A Gemeentepolitie Maastricht, 1814-1964 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 610, 611, 615, 794, 1505 en 1506
• 108B Gemeentepolitie Maastricht, (1909) 1934-1968 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 28-39, 92-165 - namenklapper inv.nr. 100
• 149 Houtappel, E.M.H.G.H, en echtgenote M.E.L.H. Hustinx, ca. 18... (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 492 P.J. (Piet) Sijmons, 1906-1981 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 1, 3, 4, 6, 7, 9, 10, 12-17 en 20
• 1202 Jan Mathijs Peters, 1927-1962 (1990) (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 4, 5, 7, 8, 10
• 1203 J.J.H.F. Zeelen te Echt, 1945-1967 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• 328 Speleers, H.A.J.J.M., 1943-1946 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
  • Specifiek inventarisnummers 2, 3 en 9
• 081 Schoenmakers, F.C.M., 1929-1985 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht)
• Controleer ook de inventaris van het gemeentearchief, onder de rubriek ‘Maatschappelijke zorg’ of ‘Feesten, plechtigheden en herdenkingen’, of zoek op (varianten van) de termen ‘verzet’ of ‘slachtoffers’.

HCL Heerlen

• 085 Gemeenschap oud-illegale werkers Nederland afdeling Heerlen, 19... (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))
• 430 Familie Schunck, (1828) 1874-1997 (Historisch Centrum Limburg, te Heerlen (voormalig Rijckheyt))
  • Specifiek inventarisnummer 511
• Controleer ook de inventaris van het gemeentearchief, onder de rubriek ‘Maatschappelijke zorg’ of ‘Feesten, plechtigheden en herdenkingen’, of zoek op (varianten van) de termen ‘verzet’ of ‘slachtoffers’.

Let op! Op deze archieven kunnen openbaarheidsbeperkingen rusten. In sommige gevallen kan ontheffing verleend worden. Zorg dat u tijdig een ontheffingsverzoek indient via: Inzage beperkt openbare archieven.

Relevante literatuur

Andere archiefdiensten

Instructie I: zoeken in de processen-verbaal van de gemeentepolitie Maastricht 20.108B

https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&mizig=210&miadt=38&miview=inv2&milang=nl&mizk_alle=20.108B&micode=20.108B

Het archief van de gemeentepolitie Maastricht bevat ruim 50 dozen processen-verbaal van personen gearresteerd na de bevrijding. Deze zijn op jaar opgeborgen en beginnen bij inv.nr. 110. De processen-verbaal zijn verder per jaar genummerd vanaf 001. Ze lopen tot 1948, het jaar waarin de Politieke Recherche ophield te bestaan. In 1948 werden alleen nog de lopende zaken afgerond.

U heeft een naam, jaartal en woonplaats nodig om een persoon te vinden. De woonplaats betreft de woonplaats op het moment van aanhouding of voordat men gevlucht was. 

Let op! Dit archief bevat alleen processen-verbaal van inwoners van Maastricht. De andere processen-verbaal werden voor opslag opgestuurd naar de politieafdeling van de woonplaats.

Inventarisnummer 100 betreft een doos met verschillende alfabetische klappers. Met behulp van deze klappers kan op naam naar een arrestant worden gezocht. Zo vindt u tevens het relevante jaar van aanhouding en het verbaalnummer. Hiermee kunt u de juiste doos opvragen.

NB. Let niet op de formele vormgeving van de klappers, zoals tabbladen of opschriften. Vanwege papiertekorten werden alle beschikbare registers gebruikt.

Inv.nrs. 110 t/m 113 – 1944 = processenverbaal nr. 001 t/m 337

Inv.nrs. 114 t/m 121 – 1945 = Repatriëringen*

Inv.nrs. 122 t/m 134 – 1945 = processenverbaal nr. 002 t/m 974

Inv.nrs. 134 t/m 149 – 1946 = processenverbaal nr. 001 t/m 1209

Inv.nrs. 150 t/m 158 – 1947 = processenverbaal nr. 001 t/m 827

Inv.nrs. 159 t/m 161 – 1948 = processenverbaal nr. 001 t/m 159

De volledige procesdossiers bevinden zich in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging, berustend in het Nationaal Archief te Den Haag. Deze bevatten ook de processen-verbaal van de Maastrichtse gemeentepolitie. In principe hebben alle aangehouden personen een CABR-dossier.

*Proces-verbaalnummer voorzien van een R. Deze betreffen de controle van uit het buitenland terugkerende personen. Dit waren veelal vrouwen die banden hadden met verdachte personen. 

Let op! Op deze archieven rusten openbaarheidsbeperkingen. In sommige gevallen kan ontheffing verleend worden. Zorg dat u tijdig een ontheffingsverzoek indient via: Inzage beperkt openbare archieven.

Instructie II: zoeken in de inschrijvingsregisters van het Huis van Bewaring te Maastricht 07.A17

https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&mizig=210&miadt=38&miview=inv2&milang=nl&micode=07.A17

In Maastricht kwamen opgepakte verzetsstrijders terecht in het Huis van Bewaring. Het archief 07.A17 Huis van Bewaring bevat inschrijvingsregisters. De Registers D (inv.nr. 53-56) bevatten de namen van verzetsstrijders gearresteerd tussen 1943 en 1944. Deze registers geven informatie over door wie ze opgepakt werden, wanneer en over eventuele vrijlating. In uitzonderlijke gevallen zijn er ook brieven van de SD met de reden voor arrestatie bijgevoegd. Voor verzetsstrijders opgepakt vóór 1943 moet gezocht worden in inventarisnummers 28-29 en 51-52.

U kunt op naam zoeken met behulp van naamklappers. Deze klappers zijn te vinden onder inv.nr. 62-63.  U heeft ten minste een naam nodig om te zoeken in deze klappers. Daar treft u rechts naast de naam het type register (A, B, C of D) en een inschrijvingsnummer aan. Ook vindt u hier het jaar van arrestatie. Met deze informatie zoekt u verder in de inschrijvingsregisters.

Let op! Op deze archieven rusten openbaarheidsbeperkingen. In sommige gevallen kan ontheffing verleend worden. Zorg dat u tijdig een ontheffingsverzoek indient via: Inzage beperkt openbare archieven.