Hoe zoek ik een in Limburg genomen beschikking tot beëindiging van de ouderlijke macht en de ondertoezichtstelling van minderjarige kinderen?

Er zijn twee mogelijkheden om een beschikking ouder dan 75 jaar te vinden:

• U doet zelf onderzoek in de studiezaal van het Historisch Centrum in Maastricht.
• U geeft een opdracht aan een zelfstandig gevestigde onderzoeker. Per e-mail of bij de studiezaalmedewerkers kunt u navraag doen en informeren welke onderzoekers in Limburg werkzaam zijn.

Dossiers en beschikkingen over beperking of beëindiging van de ouderlijke macht en over ondertoezichtstelling (OTS) bevatten zeer persoonlijke en gevoelige gegevens. Bovendien bevatten de dossiers vaak informatie over het gehele gezin. Ter bescherming van de privacy van alle betrokkenen kunnen extra voorwaarden voor raadpleging gelden. U kunt bij de studiezaalmedewerkers daarnaar informeren.

Beschikkingen over ouderlijke macht en OTS in Limburg (1842-1939)

Voor het onderzoek naar beslissingen over beperking of beëindiging van de ouderlijke macht en de ondertoezichtstelling van minderjarige kinderen (OTS) zijn alleen de archieven van de rechtbanken Maastricht en Roermond van belang:

08.009  Arrondissementsrechtbank en Officier van Justitie te Maastricht, (1807) 1842-1939 (1957)

08.011  Arrondissementsrechtbank en Officier van Justitie te Roermond, (1811) 1842-1939 (1957)

In de meeste gevallen worden deze zaken behandeld in de enkelvoudige kamer. Sinds 1922 is daarvoor een aparte kinderrechter aangewezen. Bij uitzondering kan een complexe zaak zijn toegewezen aan de meervoudige kamer.

Zaken over ouderlijke macht en ondertoezichtstelling van minderjarige kinderen vallen onder het burgerlijke recht. Er wordt een verzoekschriftprocedure gevolgd.

In de inventarissen van de rechtbank Maastricht of Roermond zoekt u naar de rubriek burgerlijke (civiele) zaken en vervolgens naar de dossiers en beschikkingen van de enkelvoudige kamer.

Tip: verzoekschriften (rekesten) worden op datum van ontvangst vastgelegd in aparte registers of op losse kaarten, waarbij een rekestnummer wordt toegekend.

Alfabetische indexen op naam van de rekwestanten zijn niet altijd voorhanden. In wel aanwezige series indexen zitten vaak hiaten. Als alfabetische indexen ontbreken kan alleen chronologisch worden gezocht. Houdt u er rekening mee dat deze manier van zoeken tijdrovend is, wanneer u geen indicatie heeft wanneer er een verzoek is ingediend.

Maastricht

In het archief van de rechtbank Maastricht zijn er voor OTS-zaken een aparte serie naamindexen op naam van het kind en een serie dossiers op een OTS-nummer aangelegd. Deze zijn te vinden onder de rubriek Ondertoezichtstelling:

Inventarisnummers 1486-1491 Klappers op naam van ondertoezichtgestelden, met verwijzing naar dossiernummer, 1909-1939

Inventarisnummers 1492-1540 Dossiers betreffende ondertoezichtstelling, geordend op volgnummer, 1928-1939

Let op: het OTS-nummer is niet hetzelfde als het rekestnummer. In beide series zitten grote hiaten.

Roermond

In het archief van de rechtbank Roermond zijn er geen aparte series voor OTS-zaken bijgehouden. Er zit niets anders op dan te zoeken in de algemene series van chronologische indexen op rekestnummer en beschikkingen (met dossiers):

Inventarisnummers 1007-1012 Registers op de rekesten, 1896-1939

Inventarisnummers 1013-1087 Beschikkingen op diverse rekesten, 1840-1887, 1904-1942

Ook daarin ziet u flinke hiaten. Alfabetische naamindexen ontbreken in het geheel.

Zoekvoorbeeld ‘ouderlijke macht’ in het archief van de rechtbank Roermond

Bij uw genealogisch onderzoek bent u gestuit op een verhaal over een gezin waarbinnen de problemen zo groot waren dat de ouders door de rechter zijn ontheven uit hun ouderlijke macht. Wanneer dat precies is gebeurd weet u niet. Het moet rond 1920 zijn geweest.

U begint met de online inventaris:

08.011  Arrondissementsrechtbank en Officier van Justitie te Roermond, (1811) 1842-1939 (1957)

Door eigen vooronderzoek weet u al dat u moet zoeken bij de zaken van burgerlijk recht en daarbinnen bij de rekestzaken. Daar ziet u een rubriek ‘Algemeen’ en een rubriek ‘Bijzonder’. Misschien bestaan er aparte series voor familiezaken, zoals ouderlijke macht en OTS. Helaas blijkt dat in de rubriek 'Bijzonder' niet het geval te zijn.

Er zit niets anders op dan te gaan zoeken in de algemene series van rekestzaken. Omdat u geen exacte datum weet, begint u bij:

Inventarisnummers 1007-1012 Registers op de rekesten, 1896-1939

Onder inventarisnummer 1010 zit een register over de periode oktober 1918 tot eind november 1924. U begint de inschrijvingen vanaf 1920 in chronologische volgorde door te nemen. Het valt u op dat bij het begin van elk jaar opnieuw met het registratienummer 1 wordt begonnen. Het gaat dus om registratienummers die ieder jaar opnieuw beginnen en alleen samen met het jaartal een specifieke zaak aanduiden.

Na enige tijd ziet u een registratie op 8 maart 1922 van een zaak van het gezin Keern-Vreugd, waarbij is genoteerd “tot onth ouderl. macht”.

U maakt een aantekening van het jaar (1922) en het registratienummer 96.

Er is dus een verzoek tot ontheffing uit de ouderlijke macht bij de rechtbank ingediend. Nu zoekt u de beschikking van de rechter. In de inventaris is de serie snel gevonden:

Inv.nrs. 1013-1087 Beschikkingen op diverse rekesten, 1840-1887, 1904-1942

Daarbinnen komt u uit bij: inventarisnummer 1047 1922, nrs. 0001-0200

In de studiezaal vraagt u dat inventarisnummer aan. Als u de archiefdoos op tafel hebt gekregen, ziet u dat de beschikkingen met de bijbehorende dossierstukken op volgnummer liggen. Bij nummer 96 is het raak. Dit is het dossier van het gezin Keern-Vreugd.

Bovenop ligt het verzoekschrift (rekest) van de Voogdijraad, waarin de gezinssituatie wordt geschetst en argumenten worden aangedragen voor het verzoek tot ontheffing van de vader en moeder uit hun ouderlijke macht.

In 1905 werden in heel Nederland voogdijraden opgericht. Bij deze raden kon kinderverwaarlozing worden gemeld door burgers en andere organisaties. De voogdijraden speelden een belangrijke rol. Zij adviseerden de rechter en zorgden voor de opvang van de kinderen en het toezicht op kindertehuizen. De Voogdijraad was de voorloper van de Raad voor de kinderbescherming.

U leest het dossier door en vindt een rapportage van de Voogdijraad, waarin de situatie van het gezin nauwkeurig in kaart is gebracht. De persoonsgegevens van de ouders en de (minderjarige) kinderen zijn in elk geval vermeld.

Het valt op dat er heel persoonlijke en privacygevoelige informatie wordt gegeven, die eigenlijk niet voor ieders ogen is bestemd.

Tenslotte vindt u het verslag van de terechtzitting en de beschikking van de rechter.

Zoekvoorbeeld ‘ondertoezichtstelling (OTS)’ in het archief van de rechtbank Maastricht

Op de landelijke krantenwebsite Delpher bent u een interessant artikel uit 1937 tegengekomen over het aantal kinderen dat in het arrondissement Maastricht door de kinderrechter onder toezicht waren gesteld. Dat waren er heel wat minder dan in de steden in het westen van het land. U bent benieuwd of daarover in het archief van de arrondissementsrechtbank Maastricht meer te vinden is.

U begint met de online inventaris:

08.009  Arrondissementsrechtbank en Officier van Justitie te Maastricht, (1807) 1842-1939 (1957)

Door eigen vooronderzoek weet u al dat u moet zoeken bij de zaken van burgerlijk recht, enkelvoudige kamer en daarbinnen bij de rekestzaken. Daar ziet u een rubriek ‘Algemeen’ en een rubriek ‘Bijzonder’. U kijkt in de laatste rubriek. U ziet de sub-rubrieken Faillissementen, Voogdij en Ondertoezichtstelling. U klikt op de laatste rubriek en vindt:

Inventarisnummers 1486-1491 Klappers op naam van ondertoezichtgestelden, met verwijzing naar dossiernummer, 1909-1939

Inventarisnummers 1492-1540 Dossiers betreffende ondertoezichtstelling, geordend op volgnummer, 1928-1939

U begint met de serie alfabetische klappers op naam van het minderjarige kind. Bij nader inzien blijkt het te gaan om een groot kaartsysteem, waarbij voor elk kind een aparte registratiekaart is gemaakt. U merkt op:

• De kaarten zijn eerst geordend op het geboortejaar van het kind
• Per jaar staan de kaarten alfabetisch op familienaam, waarbij de namen volledig zijn doorgealfabetiseerd.

U begint vooraan en kijkt de doos met losse kaarten over de geboortejaren 1909-1922 door, met het inventarisnummer 1486. U vindt een relevante systeemkaart.

De voorkant van de kaart levert al een schat aan gegevens op, zoals:

• het dossiernummer
• het jaar waarin het kind meerderjarig wordt
• voornamen en familienaam van het kind
• dag, jaar en plaats van geboorte van het kind
• voornamen en familienaam van de ouders
• naam van de gezinsvoogd (indien van toepassing)
• datum van de OTS-beschikking
• data van de beschikkingen tot verlenging
• de datum van de beëindiging van de ondertoezichtstelling

Een OTS duurt maximaal 12 maanden. De kinderrechter kan daarna de maatregel steeds met maximaal 12 maanden verlengen. Dat gebeurt alleen als dat nog noodzakelijk is.

Op de achterkant van de kaart vindt u nog meer gegevens, namelijk:

• de naam van de instelling waar het kind is geplaatst
• de datum van (het begin en einde van) de plaatsing
• de data van de verlengingen

Om vervolgens het OTS-dossier te kunnen vinden kijkt u in de serie:

Inventarisnummers 1492-1540 Dossiers betreffende ondertoezichtstelling, geordend op volgnummer, 1928-1939

N.B. Het registratienummer is hetzelfde als het dossiernummer dat links boven op de systeemkaart staat. In dit geval: 458.

Aan de hand van dit nummer komt u uit bij: inv.nr. 1513 1935, nrs. 446-463. U vraagt dit inventarisnummer aan. Wanneer u de doos op tafel hebt gekregen en hebt geopend, ziet u dat de OTS-dossiers op volgorde van het dossiernummer zijn opgeborgen. Het dossier met nummer 458 hebt u dan snel gevonden:

Op het voorblad vallen u een paar zaken op:

• in de rechter bovenhoek is het dossiernummer 458 herhaald met onder de streep het jaartal 1937.
• linksboven staan de data van de OTS-beschikking en van de verlenging.
• Rechts eronder staat nog handgeschreven: “geëindigd door huwelijk op 25 augustus 1937”.

Op de binnenkant van het voorblad staan nog de data en omschrijving van proceshandelingen die hebben plaatsgevonden tijdens de looptijd van het dossier. Deze kunnen van pas komen bij een vervolgonderzoek.

Tenslotte komt u in het dossier het verslag van de zitting, de OTS-beschikking en bijbehorende stukken, zoals het rekest, tegen. Ook de beschikking(en) tot verlenging van de ondertoezichtstelling zitten meestal in het dossier.