Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR)
Na de Tweede Wereldoorlog werden ongeveer 425.000 personen onderzocht op samenwerking met de Duitse bezetter (collaboratie). Niet iedereen kwam voor een rechter, werd veroordeeld of werd terecht beschuldigd. In het CABR zitten de dossiers van de onderzochte personen. Hier zitten ook kaarten tussen van personen die geen verdachte waren, of beschuldigd zijn, maar toch in het kaartsysteem zijn beland, omdat ze als slachtoffer, verzetsdeelnemer of getuige betrokken waren bij een zaak.
Het digitale CABR
In het kader van het project Oorlog voor de Rechter wordt het CABR gedigitaliseerd, van context voorzien en volledig doorzoekbaar gemaakt. Het papieren CABR is 3,8 kilometer lang (ruim 30 miljoen pagina’s) en op dit moment is een derde van het papieren archief gedigitaliseerd. Het digitaliseren duurt nog tot in 2027.
U kunt in de namenlijst (index) zoeken op de website Oorlog voor de Rechter. De index is gebaseerd op het kaartsysteem van de bijzondere rechtspleging. Op deze website kunt u zien of er dossiers zijn voor de gezochte persoon en of deze gedigitaliseerd zijn en dus vindbaar in het digitale CABR (zie Vooronderzoek hieronder voor meer informatie).
Voor wie is het bedoeld?
Het digitale CABR is er voor mensen met een onderzoeksbelang. Hiermee wordt bedoeld dat u een persoonlijk of wetenschappelijk belang heeft om onderzoek te doen in het CABR. Dat kan zijn voor familieonderzoek, maar ook voor historisch of wetenschappelijk onderzoek.
Persoonlijk onderzoeksbelang
Als u zoekt naar informatie over vervolgingsslachtoffers (zoals Joden, Roma en Sinti), verzetsdeelnemers of gebeurtenissen uit de oorlog, maar ook als u een dossier wilt bekijken van een persoon die is onderzocht op collaboratie, kunt u gebruik maken van het digitale CABR.
Wetenschappelijke onderzoekers
Als u wetenschappelijk onderzoek wilt doen in het CABR, dient u voordat u een plek reserveert een onderzoeksopzet in te dienen waarin u aangeeft hoe u met de bijzondere persoonsgegevens uit het archief omgaat. Dit is om de privacy te beschermen van personen die mogelijk nog in leven zijn. U stuurt dit formulier naar
U kunt het formulier hier downloaden.
Reserveer een plek
Let op: het digitale CABR is toegankelijk in onze studiezaal in Heerlen: Navolaan 83, 6414 HE. Vanwege privacywetgeving zijn er extra regels voor het gebruiken van het digitale CABR. Onderzoekers mogen geen foto's maken van de documenten. Een telefoon of camera mag daarom niet mee de studiezaal in. U kunt wel aantekeningen maken op een laptop of met potlood en papier. De camera van uw laptop wordt afgeplakt. De CABR-computers hebben alleen toegang tot het CABR-archief en niet tot andere websites.
Vooronderzoek
Op dit moment is een derde van het CABR digitaal te doorzoeken. Het is mogelijk dat de dossiers die u zoekt nog niet gedigitaliseerd zijn. Staat er op de Oorlog voor de Rechter website op een persoonspagina achter een inventarisnummer ‘Niet gescand’, dan is het dossier nog niet digitaal te bekijken (zie afbeelding hieronder).

De niet gescande inventarisnummers zijn alleen te bekijken in de studiezaal van het Nationaal Archief in Den Haag. Hoe u deze CABR-dossiers kunt bekijken leest u op deze pagina van het Nationaal Archief: zoekhulp Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging.
Nieuwe onderzoeksmogelijkheden
Het digitale CABR biedt nieuwe onderzoeksmogelijkheden. Veel CABR-dossiers bevatten niet alleen informatie over de onderzochte personen, maar ook over (Joodse) slachtoffers, verzetsstrijders en over gebeurtenissen uit de oorlog. Deze informatie was tot nu toe moeilijk te vinden, omdat CABR-dossiers alleen op naam van de onderzochte personen staan.
Andere archieven over de Tweede Wereldoorlog en collaboratie
Verschillende instellingen bewaren oorlogsarchieven.
- Nationaal Archief: via de Wegwijzer naar onze oorlogsarchieven kunt u er stapsgewijs achter komen welke andere archieven voor uw onderzoek van belang kunnen zijn.
- NIOD: bekijk deze pagina met een overzicht van mogelijke bronnen bij het NIOD en daarbuiten.
- Collecties binnen het HCL: Archieven Politieke Recherche en Politieke Opsporingsdienst, E09 Militair Gezag in Limburg, 1944-1947 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht), 22.098 Collectie Tweede Wereldoorlog, 1940-1945 (Historisch Centrum Limburg, te Maastricht).
- Cegesoma: Het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij in Belgie.
- Arolsen Archives: International Centre on Nazi Persecution.
- De website Oorlogsbronnen.nl: op deze website zijn collecties van meer dan 250 archiefinstellingen, musea, herinneringscentra en bibliotheken gekoppeld en doorzoekbaar.
Klik hier voor meer informatie over het CABR en onderzoektips.
Heeft u een vraag over het CABR-archief bij HCL? Stuur dan een e-mail naar
Reserveer een plek